Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Увӑс мирева хӑшап – щит ушӑӊ па мосты пурмӑс. Нєпека нух хӑншум хӑнты йис путрӑтн Вән мӑӊ йиӊк вәӆум пурайн шуши мир нємасыя хӑшапӑт ёнтмеӆ. Щиты «Тэк кәрт тыюм пура» йис путӑрн хӑншман, щимӑщ хӑшапӑт кӑры хўӆ сўх эӆты ёнтман вәсӑт. Ӆапӑт пўш нурыюм пур щимӑщ хӑшапӑтн таӆсайт, ӆәӆн хӑннєхуятӑт Вән мӑӊ йиӊк пу­райн арсыр йиӊк иӆпи нух єтты войт эӆты сайӆты.

Ӆўӊ пурая юхӑтты кємн кашӑӊ ӑӊки-ащи нәмӑсты питӆ, муй щирн па мӑта тӑхи хуща ӆўв няврємӑӆа тӑм пўш рўтьщӑты рӑхӆ. Тӑм йисн єнумты айӆат пухӑт па эвет арсыр тӑхета ӆўӊӑн мӑнты вєритӆӑт, щит пӑта Югра мўвевн ар тӑхи нємасыя ӆэщӑтман вәӆ.

Ёмвошн «Торум Маа» йис пурмӑсӑт шави­ты па ванӆтӑты музей хуща лыпӑт тыӆӑщ оӆӑӊмит хӑтӆӑн – Мўвтєӆ мир няврємӑт ӆа­вӑӆты хӑтӆӑн – «Вўрщӑк хӑтӆ» вєрӑнтса. Тӑмӑщ мӑӊхӑтӆ Кондинской мўвн вәӆум вухаӆь ёх вўрщӑк имие пӑта, няврємӑт па хотӑӊ ёхӆаӆ пӑта кашӑӊ оӆ вєрӑнтыйӆсӑт. Щи мўвн щит вән мӑӊхӑтӆ вәс. Щи хӑтӆ пийн, йис ёх щирн, увӑс мўва хошум рўв щи юхӑтӆ, нуви хӑтӆӑт, нуви атӑт щи юхӑтӆӑт.

Ас нопӑтты тыӆӑщ 19-мит хӑтӆ эвӑӆт 22-мит хӑтӆ вәнта Ёмвошн «Вән касӆупсы. Югра музейт Ёмвошн» ванӆтупсы вәс. Тӑм оӆ тыв юхӑтман Пыть-Ях вошн вәӆты «Феникс» йис пурмӑсӑт шавиман тӑйты тӑхи вәс. Ӆыв «Хӑнты мирев пӑнтӑт. Йавэн йах» интерактивной ванӆтупсы тыв тәсӑт па мирева ванӆтӑсӑт. Щит «Торум Маа» музей хот йитн вєрӑнтса. Щăта рәпитты ёх сәрханӆ мўвн вәӆты юганской хӑнты мир йис вәӆупсы мирева ванӆтӑсӑт. Щи хӑнтэт Югра мўвевн па юханӑт хуща вәӆты хӑнты мирев эвӑӆт вєрашӑк па хураспет. 

Тӑм оӆ тови хошум хӑтӆӑн кӑт хӑнты ими оӆӑӊӑн нәмӑӆмӑсўв. Кӑт хӑнты вуӆаӊ нєӊӊӑн сєма питум хӑтӑӆӊӑн постӑсўв. Маина Афанасьевна Лапина ӆәӆн 75 оӆа йис па Евдокия Андреевна Нёмысова 90 тӑӆ ӆәӆн постӑс. 

1931-мит оӆ вән кєр тыӆӑщ 19-мит хӑт­ӆӑн Ямал мўв «Няръя­на Нгэрм» (хӑнты щирн «Вўрты Увӑс мўв») нємпи газета єтӑс. 1998-мит оӆн щи хӑт­ӆӑн щи пурайн вә­ӆум губернатор хә Ю.В. Неёлов нєма­сыя поступсыйн ёш посӆ пунсӑӆэ. Щӑта хӑншман вәс – вән кєр тыӆӑщ 19-мит хӑтӆ – щит иса Ямал мўв айкеӆӑт ӑкӑтты ёх мӑӊхӑтӆ.

Вән кєр тыӆӑщ 30-мит хӑтӆӑн Ёмвошн «Россия» национальной центр хот хуща «Этноигротека обско-угорских народов» нємпи ӑктупсы вәс. Тӑм мирхот йиӆпа тывум мӑӊхӑтӆ пӑта вєрӑнтса, щит Россия ӆуваттыйн Увӑс мирев мӑӊхӑтӆ.

Ас нопӑтты тыӆӑщ 12-мит хӑтӆэв вўш эвӑӆт па иса 14-мит хӑтӆэв вўш вәнты  Ёмвош «Россия» нємуп национальной центр тӑхи хуща Югра мўв писателят IV-мит мирхот пўншсы. Щи вән мирхотн сыр-сыр творческой, литературной тӑхетн вәӆты хӑннєхуятӑт, веӆщишӑк путрӑт па ӆўӊтарӑт хӑншты айӆат ёх иха юхтыйӆсӑт па хуӆыева ӆыв кўтэӆн тӑта вәйтантыйӆсӑт па путрємӑсӑт.

Ёмвошн Ас нопӑтты тыӆӑщ 16-мит хӑтӆӑн «Торум Маа» катра пурмӑсӑт ӆавӑӆты хотн «Ночь музеев – 2026» нємпи Россия мўвтєӆ мир вєр ӆэщӑтман вәс. Тӑм оӆ тӑм вєр «Рәт утєм» нєм тӑйс. Йина м нєм, вантэ, тӑм тӑхийн хӑнты-вухаӆь мирӊӑн йис вәӆупсы ӆавӑӆман тӑйӆы. Тӑмхӑтӆ вуӆаӊ вєр – щит «Диалог с вечностью. Гришкин икет хур хӑншты вєр» нємпи хурӑӊ ванӆтупсы пўншсы.

Хурӑт хӑншты хуятӑта вум яйт

Ас нопӑтты тыӆӑщ хәтмит хӑтӑӆн Ёмвошн «Торум Маа» музей хотн нємасыя «Нух питум мир» ванӆтупсы ӆэщӑтсы. Сыры ванӆтупсы вєрты хә па нє иха ӑктӑщум вошӑӊ хӑннєхәйт пиӆа иса йис пурмӑсӑт шавиты хотэӆ еӆпийн кев сохӑӆ хурас пўӊӑӆн, мӑта утэӆн тўт хәрӑтты тӑхийн Ёмвошн рәпитум хә ёх нємӑт нух хӑншман вәӆӆӑт, хуӆыева щив юхӑтсӑт, ӆәӆн Вуӆаӊ ӆаӆь хӑрӑта мӑнум хуятӑт нәмӑӆмӑты.