Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Ас нопӑтты тыӆӑщ хәтмит хӑтӑӆн Ёмвошн «Торум Маа» музей хотн нємасыя «Нух питум мир» ванӆтупсы ӆэщӑтсы. Сыры ванӆтупсы вєрты хә па нє иха ӑктӑщум вошӑӊ хӑннєхәйт пиӆа иса йис пурмӑсӑт шавиты хотэӆ еӆпийн кев сохӑӆ хурас пўӊӑӆн, мӑта утэӆн тўт хәрӑтты тӑхийн Ёмвошн рәпитум хә ёх нємӑт нух хӑншман вәӆӆӑт, хуӆыева щив юхӑтсӑт, ӆәӆн Вуӆаӊ ӆаӆь хӑрӑта мӑнум хуятӑт нәмӑӆмӑты.

Вән кєр тыӆӑщн 3-мит хӑтӆӑн «Ӆыӆӑӊ союм» хуща «Мой город трудовой доблести – вклад в Великую Победу» нємуп ӑктупсы вәс. Тӑта и хот йитн ӑкумсӑт вәна вум, ар нумӑс тӑйты, ар вєр вантум хӑннєхуятӆўв па йиӆпа єнумты нумӑс кӑншты няврємӑт па ӆыв хотӑӊ ёхӆаӆ. Тӑмӑщ ӑктупсы Россия ӆуват «Страна трудовой доблести: новые горизонты» проект мухты вєрса. 

Мегион вошн ву­ӆаӊ киникайт ӆў­ӊӑтты хот па «Югра ӆыӆӊуптӑты» вошӑӊ оса тӑхи ёх иха веткєм оӆ «Увӑс тә­рум тўт єтӑр» нємпи этнолаборатория тә­ӆӑт. Щӑта няврємӑт па айӆат ёх культур­ной па оса вєрӑт тә­ты вәнӆтыйӆӆӑт.

Тӑм тӑхийн ӆыв әмӑщ вошӑӊ мир пиӆа вәй­тантыйӆӆӑт, Мегион вош йис па тӑм йис вәӆупсы оӆӑӊӑн уша вєрӆӑт. 

Вән кєр тыӆӑщ 5-мит хӑтӆӑн Ёмвошн вән мӑӊхӑтӆ постӑсы. Увӑс мўвева вурӊа юхтӑс, щирн вошӑӊ па мойӊ хуятӑт тови вәйтантты ӑктӑщийӆсӑт. Вурӊа хӑтӆ шуши мирӑт йистєӆн постӑсӑт. Щи хӑтӆӑн няврємӑт па арсыр мирӑт уша павӑтӆӑт, муйсӑр йис вєрӑт хӑнтэт па вухаӆят тӑйсӑт. Шуши мирӑт пӑта вурӊа вуӆаӊ тухӆӑӊ воя вәӆ, ӆўв тови па йиӆуп вєрӑт тәӆ.

Айӆат хоттєӆ ёх оӆ

Тӑм 2026-мит оӆ Югра мўвев кәщайн Руслан Ку­харукӑн «Айӆат хоттєӆ ёх оӆа» аӆьщӑсы. мӑӊхӑтӆ пурайн округ кәща ӆӑӊ­кӑр хә Всеволод Кольцов юхтум мирева вўща ясӑӊ лупӑс:

Вән кєр тыӆӑщн 4-мит хӑтӆӑн Ёмвошн атум тәрум хӑтӆ вәс, вотӑӊ, питы пӑӆӊуп ртӑӊ хӑтӆ. Щимӑщ атум тәрум ӆухн кӑсты мирева, мӑта хуятӆўв кӑсупсыйн нух питты вўратӆӑт, щит – ай вєр. «Восточной» нємуп вош хӑра ӆухн кӑсты каш тӑйты мирев ӑкумсӑт. Щит мўвев ӆуваттыйн вәӆты мирев пӑта XIII-мит пўш вєрум ӆухн кӑсты хӑр. 

Кӑсупсы вєрум ёхӆўв ясӑӊӑн, Россия 52 мўв сўӊ эвӑӆт юхтум ёх тыв ӑкумсӑт, щӑӆта па па хон пєлӑк мўв эвӑӆт юхтум хӑннєхуятӑт ищи кӑссӑт. Тӑм оӆ ӆухн 5, 25 па 50 верс­та хәхӑӆсӑт.

Тӑм оӆ Россия мўвев ӆуваттыйн арсыр мирӑт кўтэӆн ӆәхсӑӊа вәӆты щира нємн постӑсы. Па щи вўраӊӑн Ваньщавӑт кәртӑн тӑм пўш садика ӊхты ай пушхиет пӑта Вурӊа хӑтӆ вєрӑнтсы. Тӑм мӑӊхӑтӆ хӑнтыӆўв па вухаӆьӆўв кашӑӊ товийн вән кєр тыӆӑщ 7-мит хӑтӆӑн постӑӆӑт.

«Вурӊа хӑтӆ» шуши мирӊӑӆўвн сӑмӑӊа тӑй­ӆы. Вурӊа имев мўӊ увӑс мўвева тови па хошум хӑтӆӑт тәӆ. Тӑм тухӆӑӊ войт мєт сыры тыв юхӑт­ӆӑт, сыяӊа увӆӑт па тых­ӆӑт вєрӆӑт. 

Вән кєр тыӆӑщ нӆмит хӑтӑӆн хӑннєхуятӑт рўтьщӑты «Радуга» нємуп тӑхи хуща Ниж­невартовск вошн иха юхтум хӑнтэт, арсыр мирӑт «Вурӊа хӑтӆ» шєӊк әмща па хурамӑӊа пориӆӑсӑт. Мосӆ лупты, хуты мкєм арат оӆ тӑмӑщ хӑнты мӑӊхӑтӆӑт тӑта рәт щирн тӑйты «Хунзи» община хӑннєхәйт вєрты питсӑт. Щи тӑхев кәща нєӊа тӑмхӑтӆ Светлана Хунзи (Тогачева) вәӆ па кашӑӊ пўш сыр-сыр хӑнты мӑӊхӑтӆӑт тӑм Нижневартовск вошеӆн муй ӆўв пўӊӆӑӆн вәӆты тӑхетн иса щи тӑм нєӊев унтасн тәса ӆэщӑтӆыйт. 

Ай кєр тыӆӑщн 27-мит хӑтӆӑн ре­мёслайт Центр хот хуща вәйтантупсы вәс, мӑта тӑхийн «Коренная Югра: История воз­рожде­ния Медвежьих иг­рищ» йиӆпа єтум ки­ника оӆӑӊӑн путӑр мӑнӑс. 

Лыпӑт тыӆӑщ 25-26-мит хӑтӆӊӑнӑн Унъюган кәртӑн Манс­тăр районӑн Еремей Данилович Айпин нєм тӑйты ки­никайт ӆўӊӑтты хотн щӑта рәпитты хӑннєхуятӑт наука щирн нємасыя «IV-мит Айпинской ӆўӊтупсэт» ӆэщӑтыйӆсӑт.
Щимӑщ наука щирн мӑнты вән мирхот вєрсы, ӆәӆн хӑнты мирев писатель хә киникайт сӑмӑӊа арсыр мирн ат тӑй­сыйт па мсыева еӆӆы ат ӆўӊӑтсыйт.

Ай кєр тыӆӑщ 21-мит хӑтӑӆн Русскинской кәртӑн Сәрханӆ районӑн «Вўӆєӊ па вой-хўӆ веӆпӑс ёх» мӑӊхӑтӆ вәс. Щимӑщ вуӆаӊ вєр м хўвн ӆэщӑтсы. Кашӑӊ оӆ, ай кєр тыӆӑщ сухӑнтты кємн, рәт щирн ӆўӊтӑсты мўвӑтн, арсыр ай вәнт кәртӑтн вәӆты хӑнтэт иха юхтыйӆӆӑт, вәйтантыйӆӆӑт, ӆыв кўтэӆн ар айкеӆ уша павӑтӆӑт, путрємӑӆӑт, мой вєрӑт тәса вєрӆӑт, арсыр кӑсупсэт кўтэӆн ӆэщӑтӆӑт па кашӑӊ пўш вўӆыйн кирум әхӆӑтн кӑсӆӑт.