Хӑнты мир моньщӑт-путрӑт - хантыйские сказки, рассказы

Вәнт хуща ӆаӊки пушхиеӆаӆ пиӆа вәс. ма вәсӑт. Ӆаӊки ӑӊкеӆ няврємӆаӆ мосман тӑйсӑӆэ. Ӆаӊки па ӆўв пушӑхӆаӆ пӑта вәнт – щит рәт хотэӆ вәс. Ӆыв иха ӑӊки, ащи па ай ӆанкет кӑрӑщ х әӊхӑн вәсӑт.
Аӊщащеӆ па щащеӆ ванӑн па хн вәсӊӑн. Ӆаӊки няврємӑт х нўвӑт хўват аӊщащеӆ па аӊкаӊкеӆ хот вәнта хәхӑӆман ешащсӑт. 
Ащеӆ па ӑӊкеӆ нохӑр сєм ӑкӑт­ман хӑт хўват навӑрсӑӊӑн. Ӆаӊки щемья ма вәс.

Пӑӆтап 

Саша ӑӊкеӆ пиӆа юхан хо­нӑӊӑн шәшӑс. Щӑӆта ӆын вәӆаса омӑссӑӊӑн па пӑӆӊӑт пєӆы әмӑщӆуман вантты питсӑӊӑн.

– Ӑӊкие, вантэ – вән кев хот, – пӑӆӊӑт пєӆы вантман Саша лупӑс.
– Па амп.

(еӆӆы путӑр)

(еӆӆы путӑр)

Әмӑщ ищки мўвиенӑн
Вуӆӆы щўняӊ вәӆты…
Сорни тови тәрмиенӑн
Хӑтӆ Наев вуӆия!

Увӑс мўвн хуят ӑнтәм,
Хуйтат вән ӆаӆь ӑн вәйтӆӑт.
Тӑм мўвевн хуят ӑнтәм,
Хуйтат сӑмӆаӆ ӑн хошийӆӆӑт.

Сорни нўвн кева хӑншман
Ӆаӆя ӊхум хуятӑт.
Хуӆыева нәмӆайт кашӑӊ лотн
Вән ӆаӆь вантум хуятӑт.
Ин па йиӆпа атум юхтӑс.
Тәрум па щира карємӑс.
Ешащты хуятӑт мосӆ
Ин па йиӆпа роммӑӆтыя.

Тӑм моньщ 1935-мит оӆн нєпека хӑншса. Мўӊ Увӑс мўвева вән нєпекӑӊ хә В. Штайниц нємасыя йис путрӑт, моньщӑт хӑншты щира юхтыӆыйс. Щи пурайн ӆўв тӑм моньщ нєпека финно-угорской транскрипция щирн хӑншсӑӆэ. «Фольклорный Т-1» вән киникая 1975-мит оӆн Будапешт вошн ӆэщӑтса. Ма па ин щи нєпекӑт хўват тӑм моньщ мўӊ тӑм йисн хӑншты алфавита пунсєм па газетайн ин нын ӆўӊтаты. 

… Хўв ана Ухӆор хущи катӆум хўӆ пунсы. Сорт хўӆ ух Нина икеӆа пунсӑӆэ.
Сорт хўӆ кавӑртты вєрн ма и вєр оӆӑӊӑн хӑншты хуӆт юрємӑсум. Увӑс шуши мир хўӆ сәӆӑт йира ӑн вущкӑӆӑт. Сорт хўӆ тєпӆа мухӑӆ, ӆытуп, вуй пунӆы па иха йирман кавӑртӆы – шєӊк єпӆӑӊ ӆєтут тывӆ. Тӑмхӑтӆ Нина сорт хўӆ сәӆӑт па нюхи эвăтсӑӆэ па карты пўта пунсӑӆэ, щиты ищи єпӆӑӊ питӆ. Кавӑртты пурайн сәӆӑт ха ювӑртыйӆсӑт.

Евгений Максимович Молданов 1957-мит оӆән Сўмәтвош (ин Нуви сӑӊхәм) район Тюменской область Вўтвошән сєма питәс. Ӑшкола йєтшәм йўпийән Ромашево көртән вөӆты училищайа мӑнәс, «тракторист-ма­шинист широкого профиля» специальность пирыйәс. 

1976–1979-мит оӆәтән советской армийайән вөс, мўв ӆавәӆты Беларусь мў­ва китыйәӆса. Щи йупийән йэша нефть па газ кӑншты партийа хуща рөпитәс, щӑӆта Амња во­ша вөӆты мӑнәс, щӑта сов­хозән тракториста вөс. Ин­тӑм пенсия вўша питәс.  

Касәм йухан

Катра йисән кашәӊ мир моњщ-путәр вєрәс, моњщәс. Моњщ путәр унтасән вөӆәпсы ӆавәрт йитән мир вөтща њотәсман вөсәт. Моњщ-путәр унтасән опращӆәв төрәм тывәм оӆәӊән путәртсәт, муй щирән мўв, тўт, вот, пӑӆәӊ тывәӆ, муй пӑта төрәм па хурасәпа йиӆ, муй щирән мўвән хӑннєхө, вой-хўӆ, ӆөӊхәт па вөртәт тывсәт. Щит ӑӆ моњщ хөн, щит йис путәр кєм, төп йємәӊ. Мир щи йисән моњщ-путәра эвәӆсәт. Кашәӊ моњщ-путәр унтасән мўӊ уша вєрӆэв, муй пӑта, муй щирән тӑм-тум утэн тывәс.

Имеӊӑн-икеӊӑн вусӊӑн. Ики имеӆ эӆты вохӑӆ:
– Ай нянь вера!

Имеӆ юхӆы ястӑӆ:
– Муй эӆты верӆум? Ӆант ӑн тӑйӆум, саккӑр-суӆ ӑн тӑйӆум, нэмӆты ӑн тӑйӆум. 

Икеӆ ястӑӆ:
– Нӑӊ ампара ӊха па нурумн мӆты кӑнша! Мӆты вуятӆӑн.

Ими ӆэщӑтыӆӑс па ампара мӑнӑс.
Нурум хуща тывеӆт-тухеӆт вантӑс, еша ӆант вуйтӑс, саккар вуйтӑс, суӆ вуйтӑс. Нянь еӊта пталые верӑс. Щӑӆта ишния пнсӑӆэ, нумӑсӆ, ат омӑсӆ. Нянь еӊта пталые оӆӑс, оӆӑс, щӑӆта омсӑс, омсӑс па хотхӑрыя иӆ навăрмӑс. Ов хща мӑнӑс, ким этӑс па вунт хща щи мӑнӑс.