Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Ай кєр тыӆӑщ 14-18-мит хӑтӆӑтн «Торум Маа» йис пурмӑсӑт ӑкӑтты па шавиман тӑйты тӑхийн XXVI-мит «Шуши мир йис хурамӑт» нємпи научной вәнӆтӑты хӑр рәпитӑс. Тӑта Югра мўв 13 вән па ай вош-кәрт эвӑӆт 80 муӆтас хуят онлайн па офлайн щирн сырыя ӆўӊтупсыйн еӆӆы па вәнӆтӑты хӑрн рәпитӑс. Сӑк кӑрӑтты, тўрӆопӑс ёнтты па пӑтӑрух картэт эвӑӆт тәса па хурамӑӊа йис карты посӑт па па хурӑмӑӊ утӑт ӆэщӑтты вєра вет вәнӆтӑты хуят вәнӆтӑс. 

Ас хонӑӊӑн вәӆты шуши ёх йис пурайн щи соӆамӑт канащ ӆєтута аӆьсӑт. 

Муй арат хӑннєхә ӆє­ты питӆ, щи арат васы пириӆы. Оӆӊӑӆн васы сыстамтты мосӆ, щӑӆта ӆыпи утӑт нух вўты. Щӑӆта тухӑӆӊӑн эвӑтӆыйӊӑн. Сыс­там васы нюхи ара эвӑтты ӑн мосӆ. 

Тӑӆӑӊтєӆн васэт потум йиӊка пўта пунӆыйт, щӑӆта хўв мӑр кавӑртӆыйт. Хән нюхи кавӑртты етшӑӆы, щи пийн васы вуй и ана пунӆы, нюхи – па ана.

Мўвтєӆ мир вўӆєӊ ёх VII-мит вән мирхот пурайн ай кєр тыӆӑщ 8-мит хӑтӆӑн Югра мўв вўӆы тащ ӆавӑӆты 22 хуят кўтэӆн кӑссӑт.

Щи кӑсупсы пўншум пурайн округ кә­ща ӆӑӊкӑр хә Алексей За­бозлаев лупӑс: 

- Щикєм м, кашӑӊ оӆ щимӑщ кӑсупсыя аршӑк айӆат ёх юхтыйӆӆӑт. Щи кӑсупсы вўӆєӊ ёх вә­ӆуп­сы эвӑӆт тывӑс. Вўӆы тащ ӆавӑӆты вєра ӑшко­лайн киникайт эвӑӆт вәнӆтыйӆты ӑн рӑхӆ, щит тәп ащи-ӑӊки эвӑӆт уша вєрты рӑхӆ.

Тӑм ванӑн ай кєр тыӆӑщ ветмит хӑтӑӆн, ет­на пєлка, Ёмвошн «Торум Маа» йис пурмӑсӑт ӑкӑтты тӑхийн рәпитты хӑннєхәйт «Тыӆӑщ поры» вєрсӑт. 

Щи мӑӊхӑтӆа нєма­сыя VII-мит Мўвтєӆ мирхота ӑктӑщум вўӆы тӑйты хуятӑт вохсыйт. Тӑм пўш вўӆєӊ ёх 16-мит Россия ӆуватн вәӆты  увӑс мўв йирӑт эвӑӆт тыв юхтыйӆсӑт. 

Ай кєр тыӑщ кимит хӑтӆ вўш эваӆт Ём­вошн Геннадий Райшев ху­дожественной галерея хотн «Геннадий Райшев: Графика. Избранное» нємпи хурӑң вантупсы пўншсы.

Тӑм вәйтантупсыйн 1960-1980-мит оӑтн оюпн па хӑншты хн хӑншум сыр-сыр хурӑт вантты рӑх. Интӑм щитӑт «классика современного искусства» нємн пунсы. Тӑта ӑнтә тәп ӑӆ щирн хӑншум хурӑт – «офорт, монотипия, линогравюра» ӆэщӑтум утӑт шиваӆӑӆўв.

Тәнӆуп тыӆӑщ 25-митн Ёмвошн йис пурмӑсӑт ӆавӑӆты па шавиты «Торум Маа» нємпи тӑхийн «Даритель музея» ванӆтупсы вєрӑнтсы. Мєт оӆӑӊ вәйтантупсы щӑта Нуви сӑӊхум район Ваньщавӑт кәртӑӊ нє Нина Шабаршина пиӆа вәс. Ӆўв щи хӑтӆӑн 65 оӆа йис. 

Тӑта мосванӑн Сўмӑтвошн шуши мир вє­рӑнтты нєӊӑт хотн щи тӑхи хуща рәпитты хӑннєхуятӑт ӑшколайн вәнӆтыйӆты пухӑт па эвет пиӆа «Тыӆӑщ поры» вєрсӑт.

Мосӆ лупты, хуты щи­мӑщ мӑӊхӑтӆ увӑс хуятӑт иса йис пурайт вўш эвӑӆт постӑӆӑт. 

мӑӊхӑтӆ мӑнты хӑтӑӆн хӑннєхәйт вохӆӑт тыӆӑщ эвӑӆт, ӆәӆн иса аршӑк вой па хўӆ, тухӆӑӊ вой ат єнмӑс, мўвӑт па йиӊкӑт тащӑӊа ат йисӑт, хӑннєхуятӑт ма, тумтака ат вәсӑт.

Мӑнум рўтьщӑты хӑтӆӊӑнӑн ма Ёмвош район Согом кәрта ӊхийӆсум. Щи кәрт Ём­вош эвӑӆт 89 километра вўшн омӑсӆ. Щӑта 308 хуят вәӆ, ӆыв кўтэӆн 62 % хӑнты хуят.

Согом пўӊӑӆн ар ӆор вәӆ, хута кәртӑӊ мир хўӆ веӆпӑсӆӑӆӑт. Тӑӆ пурайн тӑӆ ӛш хўват хўвн вәӆты ӆора мӑнты ищи пищ вәӆ. Итәхӑт машинайн ӊхӆӑт, итәхӑт – «Буран» тўтӑӊ хопн. 

Тәнӆуп тыӆӑщ 11-мит хӑтӆӑн йис пурмӑсӑт шавиты па ӆавӑӆман тӑйты «Торум Маа» тӑхийн «Искусность мастерства» нємпи ванӆтупсы пўншсы. Щи ванӆтупсыя юхтум хуятӑт Ас вухаӆь ёхн ёшн вєрум хурамӑӊ пурмӑсӑт шиваӆӑты щир тӑйӆӑт.

Тӑм ванӆтупсыйн Светлана Михайловна Астапович вухаӆь нє вєрум пурмӑсӑт ванӆтӑӆыйт. Ӆўв тӑм ванӑн 50 тӑӆа вмаӆ. Ай пура вўш эвӑӆт Светлана эвия хурамӑӊ щӑшкан сӑхӑт, сєвум вейт, сӑкӑӊ нирӑт сӑма рӑхсӑт. 

Тӑм 2022-мит оӆ Владимир Путин поступсы щирн – щит Россия ӆуваттыйн йис вєрӑт-нумсӑт нух ӆэщӑтты оӆ. Мўӊ хӑнты мирев ищи арсыр йис вєрӑт тӑйӆ. Мєт мӑӊа тӑйты йис вєрев – щит пўпи якты хот.

Тӑм ванӑн тәнӆуп тыӆӑщ 4-9-мит хӑтӆӑтн Мосум юхан хонӑӊӑн Итьях нємуп кәртӑн щимӑщ пўпи якты хот вәс.