Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Ёмвошн хӑнтэт, вухаӆят «Торум Маа» йис кәртӑн вуӆаӊ поэт ики Юван Шесталов нәмӑӆ­мӑты вәйтантупсы вәс. Вантэ, там нємӑӊ-сыйӊ хӑннєхә вухаӆь ясӑӊӑн ар путӑр хӑншӑс. Ӆўв мирӆ, мўвӆ Найӆ-Вәртӑӆ ара арисӑӆэ, путӑра путӑртсӑӆэ.

Лыпӑт тыӆӑщ 19-21-мит хӑтӆӑтн Ёмвошн округ творчества хотн няврємӑт вәнӆтӑты хуятӑт па пурмӑсӑт шавиты хотӑт хущи рәпитты ёх нємасыя нарӑсты х вєрты па щитн юнтты вәнӆтӑсыйт.
 

Лыпӑт тыӆӑщ 5-митн Ём­вошн йис тӑхет вәньӆьман тӑй­ты щира нєпека хӑншты вєр оӆӑӊӑн мирхот вәс. 

Щи хӑтӆӑн экспертной совет тӑхи ёх ӆапӑт вохты нєпек нух вантсӑт. Иса китум нєпекӑт кўтн тәп ит пирисӑт, щит «Нэӊэ» нєм­пи юрн мир ар. Тӑм нєпек Тайна Юрьевна Карымова китӑс. 

Мўң ӑшколаев няврємӑт Ёмвош район Селиярово кәрт эвӑт мєт оӑң пўш «Ремёсла и промыслы: прошлое и настоящее» нємуп мирхота ңхсӑт, щи ут тӑм оӆ товийн Ёмвош ремёслайт хотн мӑнӑс. Мос лупты, щимӑщ мирхот кашӑң о вєрӑнты, ән аршӑк няврєм па айат ёх пурмӑсӑт вєрты ат вўнтӑт. Арсыр вошӑт па кәртӑт эвӑт вєртутӑң эвет па пухӑт ӑктӑщийсӑт, ыв пурмӑс вєрты вєр оӑңӑн нумсӑң путрӑт путӑртсӑт па ыв вєрум пурмӑс­а мирхотӑң ёха вантӑсӑт. 

1999-мит оӆ вўш эвӑӆт «Торум Маа» йис пурмӑсӑт ӑкӑтты па шавиты хот рәпатнекӑт әмӑщ вӑнӆтупсэт тумпийн мосты вәнӆтӑты хӑрӑт ӆэщӑтӆӑт.  Шуши мирӆўв йис пурмӑсӑт йиӆпатты щира ӆыв Ёмвош округев вошӑт па кәртӑт эвӑӆт йис вєрӑт ма вәты хӑннєхуятӑт вохӆӑт, ӆәӆн ванӆтӑты, хутыса йис щирн сыр-сыр пурмӑсӑт вєрсыйт. 

Тӑта ӆӑпи сєвсӑт, ню­хи хот ӆыпи пурмӑ­сӑт ӆэщӑтсӑт, сәнӑт ёнт­сӑт, вой-хўӆ веӆпӑсӆӑты вєра нємасыя щўӊкӑт вєрсӑт, увӑс мир няврєм пӑта сыр-сыр юнтутӑт па па мосты йис щирӑт йиӆпатсӑт. 

Тарнӑң хўв йис пурайн Конда юхан вухаь мир вурщӑк хошум мўв эвӑт юхӑттыйн нємасыя мӑңхӑт вєрӑнтсӑт. Тӑмӑщ әмӑщ мӑӊхӑтӆ «Торум Маа» музей хуща рәпитты ёхн 2009-мит о вўш эвӑт Ёмвошн вєрты питса.

Ёмвошн йис пур­мӑсӑт шавиман тӑйты «Торум Маа»  хотн рә­питты ёх арӑӊ, якӑӊ па путрӑӊ етнхот ӆэ­щӑтсӑт. Ӆыв щиты Рос­сия мўв ӆуваттыйн «Ночь музеев – 2019» нємуп емӑӊхӑтӆ вє­рӑнтсӑт. 

Тыв юхтум мир нюр иса шуши ёх вәнт кәр­та рӑкӑнмеӆ мурт. Ню­ки хот кимӑӆн камн кина хўват йис хурӑт ванӆ­тӑсыйт. Итәх хурӑт 1870-мит оӆн вєрсайт. Тӑм хурӑтн мойӊ хуятӑт хӑн­ты, вухаӆь па юрн мир йис вәӆупсы шуваӆӑ­сӑт. Щӑӆта кәрт хӑрийн кашӑӊ хӑннєхә хӑнши эвӑӆт хурамӑӊ ӆопсые вєрты вәнӆтӑсы. Йис пурмӑсӑт шавиты тӑхи кәща ӆӑӊкӑр нє Неля Низамова лупӑс:

Катра вәӆум йис вєрӆўв иса щи айӆтыева хӑщты питсӑт. Ин тӑм вәӆты йиӆуп вәӆупсэвн, муй па мосӆ, муйсӑр пурмӑс, иса ӆапкайтн вәӆ. Щит я-а щиты, па сыры вәӆум вәӆупсэв иса нәмман щи тӑйтыя мосӆ. Щи йис вєрӑт, йис вәӆупсы ай вошӑт хуща хуӆна яма нәмӆайт. Тӑм оӆ вотас тыӆӑщ хуӆамн Вўтвош кәртыев хуща семинар оӆӊитса, юрн хоп вєртыя. Вош кәщая рәпитты нєӊиев Прасковья Константиновна Гарипова Ёмвош округ правительства грант вух ӛша павтӑс, па щи ӛрн хоп вєрсӑт. 

«Мўв-авӑт па Хӑннєхә» йис пурмӑсӑт ӑкӑтты па шавиты хот рәпатнекӑт ӑнтә тәп әмӑщ ванӆтупсэт вєрӆӑт па Югра мўвӑт-автӑт хўват экспедиция яӊхты-мӑнты ӛш ӆэщӑтӆӑт, ӆәӆн мўң мўвев арсыр вєрӑт оӆӑӊӑн уша вєрты па катра пурмӑсӑт мущатты – ванкўтӆы ӆыв сыр-сыр вәнӆтӑты хӑрӑта вошӑӊ мир ӑкӑтӆӑт. 

Вәнӆтӑты хӑрӑт ӆыв шуши мир вєрӑнтты оса тӑхи ёх унтасн па ӛрн эщӑтӆӑт. Кәщая тӑта айӆат нє Надежда Молда­нова вәӆ. Ияха катӆӑсман тӑм ёх апрӑӊ па вєрӑӊ шуши хуятӆўв вәнӆтӑты хӑрӑта, ӆўӊтупсэта ӑкӑт­ӆӑт, ӆәӆн ияха йис шўкщӑты вєрӑт оӆӑӊӑн тәса уша павӑтты. 

Сәрханӆ вошн Историко-куль­турной центр «Йис Сәр­ханӆ» нємуп тӑхийн «Питы вухсар оӆӑӊӑн вєрум хот йит» вәӆ.