Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Вәщ тыӆӑщ 18-21-мит хӑтӆӑтн Нуви сӑӊхум вош районӑн Паштӑр кәрта мойӊ ёх юхтыйӆсӑт. Ӆыв щӑта «Тәрум тўт» нємпи мӑӊхӑтӆ вєрӑнтсӑт. Щи вєр «Малая культурная мозаика Белоярского района» кӑсупсыйн нух питӑс. «Тәрум тўт» вєр әхтыйн кәща нєӊа «Россия народной мастер» нєм тӑйты нє Ирина Фирсова вәӆ.

Хӑнты мир эвӑӆт вәӆум хўр хӑншты хә Митрофан Алексеевич Тебетев шәӊӑт вәйт ӆор тыӆӑщ 8-мит хӑтӆӑн 95 оӆа ӆәӆн йис. Тӑм вуӆаӊ хә 1924-мит оӆн Манстӑр районӑн Лохтоткәр­тӑн сєма питӑс. Ӑӊкеӆ-ащеӆ Арина Фёдоровна па Алексей Михайлович Тебетевӊӑн Холопанты кәрт эвӑӆт вәсӊӑн.

Вәйт ӆор тыӆӑщ 9-мит хӑтӆӑн «Торум Маа» нємпи катра пурмӑсӑт ӆавӑӆты тӑхийн «Ма ай ми­рим» нємпи мӑӊ­хӑтӆ вәс. Щит, вантэ, Мўвтєӆ шуши мир хӑтӆа ӆэщӑтсы, мӑта ут 25 оӆ юхӆы ООН тӑхи ёх нємасыя пос­тупсыйн хӑншсӑт. Щи пура вўш эвӑӆт иса мўв хўваттыйн арсыр мирӑт щи хӑтӆ постӑӆӑт.
 

Вәщ тыӆӑщ 8-митн Россия мўв ӆуваттыйн мир хоттєӆ ёх сӑмӑӊа па тўӊщирӑӊа вәӆты щи­рӑт мӑӊхӑтӆ пориӆӑсӑт. Ёмвошн ищи щи хӑтӆ «Торум Маа» хот хущи ванӆтупсы вєрӑнтсы. Щӑ­та ӆыв шуши мирӑт мой вєр оӆӑӊӑн путӑртсӑт па щи пӑта арсыр мосты пурмӑсӑт ванӆтӑсӑт.

Хәтъяӊ тӑӆ мӑр округ творчества хотн рәпит­ты хуятӑт Югра мўвн вәӆты мирӑт эвӑӆт арсыр йис пурмӑсӑт, ариты-якты вєрӑт ӑкӑтӆӑт па еӆӆы тәӆӑт. Щит пӑта сыр-сыр вәйтантупсэт, ванӆтупсэт, вәнӆтӑты вєрӑт, арӑӊ-якӑӊ хотӑт вєрӑнтӆӑт. Мєт мосты па лутӑӊ вєр щит хӑнты кәртӑта па вәнт шушета пурмӑсӑт па арӑт-пут­рӑт ӑкӑтман ӊхты.

Сәрханӆ мўвн Угут вошн ёнтӑсты вєрӑӊ нє Альбина Лазаревна Ярсомова вәӆ. Ӆўв мўвӑӆн тәса ёнтӑсты ёх кўтн арсыр кӑсупсэтн кӑсӆ. Имуӆтыйн 2013-мит оӆн «Мастер года» нєм ёша павтӑс. Щӑӆта 2014-мит оӆн иса мўвӑт эвӑӆт ӑкмиӆум вєрӑнтты ёх мӑӊхӑтӆ пурайн пўнӑӊ сўх ёнтман нўх питӑс. Тӑм юхан мўв нєӊие 2019-мит оӆн йинтпӑӊ, вєрӑӊ мир кўтн Югра мўв губернатор вән мойӆупсыйн катӆуптӑсы. ўв пиаа ма тӑм ванӑн вәйтантыйӆсум па иньщӑссєм.

Тӑм ванӑн вәщ тыӆӑщ 12-мит хӑтӆ вўш эвӑӆт па 13-мит хӑтӆ вәнта финно-угрӑт «Лов­лон бикыв» (Хӑннєхә ӆыӆӑӊ нумӑс) III-мит ли­те­ратурной вәйтантупсы вәс. Щимӑщ вєр нє­ма­сыя кашӑӊ кӑт оӆ мӑр ӆўӊ кўтупн Кудымкар мӑӊ­хӑтӆ постӑты пурайн этнокультурной тӑ­хийн рәпитты па киникайт хӑншты хӑннєхуя­тӑт ӆэщӑтты вўянтсӑт.

Хәӆмит оӆ Ным Няръёх кәртӑн мир ӑктӑщ­ӆӑт, ӆәӆн хўӆ веӆпӑсӆӑты ёх мӑӊхӑтӆ постӑ­ты, арсыр кӑсупсэтн юнтты па єпӆӑӊ хўӆ хошум йиӊк кавӑртты.

мӑӊхӑтӆа арсыр кәртӑт па вошӑт, щит Октябрьской, Пе­ре­грёбной, Югорск, Игрим, Радужной, Ём­вош па Петра хон вош эвӑӆт мойӊ мир юхӑт­сӑт. Ӆыв хәт коман­дая ортӑссӑт. Щи хӑтӆ еша ртӑс, тәп юхтум хуя­тӑт щит эвӑӆт ӑн пакӑн­сӑт, кӑсупсэта ӆэщӑ­тыйӆсӑт, пӑсан вєрсӑт, хўӆ кавӑртсӑт.

«Нумсӑӊ ёх» няврєм кәртӑн лыпӑт тыӆӑщ 20-26-мит хӑтӆӑтн «Амня юхан моньщӑт» оӆӑӊ­мит смена вәс. Ӆапӑт хӑтӆ мӑр няврємӑт ар­сыр әмӑщ па ущхўӆь вє­рӑт вєрсӑт. Щит: мастер-классӑт, проектӑт, квес­тӑт па юнтӑт. Няврє­мӑт хӑнты моньщ оӆӑӊӑн вєр ӆэщӑтсӑт, ӆәӆн хӑнты моньщ оӆӑӊӑн па мир хуятӑт уша ат вєрсӑт. Хӑтӆ мӑр тӑмӑщ вєр вәс: аӆӑӊая няврємӑт про­ектӑт пиӆа рәпитсӑт, нәмӑссӑт, муй иты хӑнты моньщӑн вәӆты Моньщ нє, Пур нє, Кар ими, Ими хиӆы тӑм вә­ӆупсыйн аршӑк мирн ат вәӆыйт. Няврємӑта әмӑщ вәс. Ӆыв лупсӑт, тӑм утӑт интернет хўват ванӆтӑты.

Тӑта мосванӑн ӆыпӑт тыӆӑщ 29-30-мит хӑт­ӆӑтн Муши вошн Ӆорвош районӑн Ямал мўвн «Ӆорвош мўвєм» II-мит вәйтантупсы вәс. Щи мӑӊхӑтӆа шуши мирӑт Тюмень, Ёмвош, Пуӆ­ӊавӑт, Катравош па Вухсарка Приуральской район, Тарко-Сале вош Пуровской район эвӑӆт па Ӆорвош район луваттыйн вәӆты хӑнтэт, сӑранӑт, рўщӑт па па мирӑт иха вәйтантупсыя юхтыйӆсӑт. Мєт ай хӑнты кәртыет эвӑӆт тӑмӑщ вәйтантупсыя хӑннєхуятӑт ищиты тыв ӑктӑщсӑт, щит: Ямкәрт па Касум нюӆ ёх. Араттєӆн 270-кєм хӑннєхә мӑӊ­хӑтӆ постӑты иха ӑкмӑс. Щи тумпийн, Муши вошӑӊ хәйт-нєӊӑт эвӑӆт 300 муӆтаскєм хуят па вәс.