Хӑнты мир моньщӑт-путрӑт - хантыйские сказки, рассказы

Мәӈ Пӫӽ йөӽ пуӽәлнә ӛй ӛԓԓӛ пäни ӛйнäм йӛм вәлтә ӛсä-йӛӽсä вәлвәл. Тьи ӛсä-йӛӽсä äрки њӛӈи-ӄыйәт тәявәл. Лӛӽ äрки äр њӛӈи-ӄыйәт. Лӛӽ öӽитӛн тьа оӽәрки виԓԓä оӈҷәӽ, лӫӽ оӽәрәӄы. Сэркы пәӽ кӫӽ пӛ äйӛмкитӛм, лӫӽ ҷӛкӛ ӄоԓӛӈӛки. Әләвсы пәӽ, кӫтӛв пәӽәтән, виԓԓä пӓтӛм пӛӽтӛ паӽәԓӓли торумнә ӄәләс мөӽсәӈ сам лӓӽӛтвӓл. Эвтәки ӄунтә-пә ӛнтӛ ӄолӽалы, вутылы, лӫӽ мастә вэра номыӽсәӈәӄы. Ӛӈкӛтӛн љысәӽвәлмын äњитӛт Пөрсалы семӽәл виԓԓӓ өӈӽәӽ йӧӽӓс.

Виталий Сигильетов 

Еԯԯы путӑр. Оԯӑң путӑр газетаев 17-мит номерайн ԯўңтаты

Щӑӆта ин тон-тон име­ӊӑн-икеӊӑн рўть­щӑты ӆэ­щӑтыйӆсӑ­ӊӑн. Ӆын па китумтак ну­рыя уӆсӑӊӑн па щи мурта така иӆ вуюм­сыйӊӑн, хуты ӑн мут­шӑс­ӊӑн, муй щирн ата йис па еша вәӆ йиӆуп хӑтӆа питӑс. Вантэ-са, тәп кимит хӑтӆ кўтупн тон-тонӊӑн нух вєрӆӑӆӊӑн, нурыя омӑсӆӑӊӑн па ин иикеӆ имеӆа па щи путӑртыйӆ:

Муй арат тӑӆ, муй арат ӆўӊ щи пурайт эвӑӆт пӑрӑс, хән тӑмӑщ тарум ищки увӑс мўвевн тон-тон имеӊӑн-икеӊӑн вәсӊӑн па ӆыв вәӆупсэӆ мсыева ӆэщӑтсӑӊӑн.

Имуӆты тєвӑӊ тови хӑтӆӑӊ аӆӑӊӑн иикеӆ имеӆа щиты щи путӑртӑӆ:

Имуӆтыйн Ай Ас пє­лӑкн хәӆум яй вәӆ­ӆӑт. Щиты вәӆтэӆ-хоӆтэӆ кўтэӆн оӆӑӊ ӆоньщ веӆщи питум пийн ӆыв вәнта ӆаӊки веӆпӑса сонтумӑсӑт. 

Щи киньща мєт оӆӑӊ хӑтӑӆн арсыр веӆпӑсӆӑ­ты пурмӑсӑт, ӆәмӑтсухӑт муй ӆєтутӑт ай ӆӑӊкӑр әхӑӆӊӑӆаӆа мсыева иӆ хәшсӑт. Кимит хӑтӑӆн,  иса ӑӆӑӊ хәщӑӆн, хә ёх нух киӆсӑт, ӆєсӑт-яньщсӑт, хотэӆ эвӑӆт кимӆы єтсӑт, ӆухӊӑӆаӆ ваттӑсӑт, сўв­ӊӑӆаӆ ёшӊӑӆаӆа вўсӑт па щӑӆта таксӑр кўрумн вәнт пєлка веӆпӑсӆӑты тӑхиӆаӆа еӆӆы нюхӆӑсӑт.

Имуӆтыйн нампӑр войе ӊхӑӆ па ты­веӆт-тухеӆт ӑл наврум­тыйӆ. Щиты навӑртӑӆ кўтн мўв хуща вәнт вой нюхи пўлые мущатӆ. Тәп ӆєты пиньщӑӆ па щи кәмн нәмӑӆта вурӊа нєӊӑн ўвн аӆумӆа: 

– Варх, варх, варх, варх!

Ин войлєӊки вурӊа имеӊӑн така пурємӑӆа, ӆўв нюхи пўлӑӆ па нух  нрємӑӆа, па щитӑӆн вур­ӊӑен еӆ пәрӆумтӑӆ па со­рашӑк вәнши х тыя нух ӆатумтӑӆ.
Щи киньща нампӑр войлєӊкие мойпӑр икеӆ хуща мӑнӆ па ин ӆўвеӆ щиты щи пойкӆӑӆэ:

Анна имаев хотӆ иса пурайн сыстам, щикўш хотхӑреӆ ванкўтӆы ӑн ӆюхӑтсӑӆэ. Ӆўӊӑн хот­хӑри ванкўтӆы ӆюхӑтты щир ӑнтәм, щи тумпи ар вєр вәӆ. Анными пурмӑсӆаӆ, анӆаӆ, ӆәмӑтсухӆаӆ ма пунман тӑйсӑӆэ, ӆэваса хән вущкӑсӆэ. Сухӆаӆ вўсӑӊа ки йисӑт, юӆупн юӆсӑӆэ. Щи оӆӑтн юӆупты пӑта нємхуят ӑн нхӑс. Кашӑӊ хоттєӆ ёх хущи имет ӆәмӑтсуха юӆупты ёнтсӑт. Мєт ма вантман сопекӆаӆ тӑйсӑӆэ, щи пу­раятн ӆапкайн ӆәмӑтсух па сопек ӆэваса ӑн тынысы. Сопекӆаӆ мсыева ӆю­хӑтсӑӆэ, хопӆ эвӑӆт вўты шәшман ваншия мәӊхсӑӆэ.

Михаил Григорьевич Кельчин шәӊӑт па ӆўв пухӊӑӆа –
Георгия па Владимира кантум путӑр

Тӑмӑщ путӑр хәӆӑн­таты па Михаил Григорьевич шәӊӑт вән пухӑӆ – Георгий нумсӑт. Ащеӆ шәӊӑт иты хўӆ веӆман вәӆ, рыпӑсавотӑн рәпитӆ. Нәмман щирн, ащеӆн шәӊӑт, кашӑӊ иӆпийн ӆыпеӊ вәӆупсы омӑстӑӆ, вухӑӆ еша юхӆышӑк пу­нумтӑӆ, сємӊӑӆ лӑп тә­хӑртаӆ. Нәмӑсӆ, нәмӑсӆ па питты хәӆум хӑтӆа муй вєртыя постӑтӑӆ: 

Йис пурайт вўш эвӑӆт па ин тӑм хӑтӆэв вәнты мўӊ хўӆӑӊ-ӆаӊтӑӊ Асэв питӑрн вән па хурамӑӊ авӑт лоӊӑӆн и ай хӑнты кәртые омӑсӆ.  

Ма Тәрумӆор вош пўӊӑӆн єнумсум, 14 оӆа йисум. Ӑӊкєм-ащєм вўӆы ӆавӑӆман вәӆ­ӆӑӊӑн, щирн ма хўв мӑр вәнт кәр­тэвн вәӆӆум. Оӆ мӑр вўӆэт ӆавӑӆӆўв. Щи тумпи хўӆ веӆпӑсӆӑӆўв. Сўс пурайн вар омӑсӆўв па хәӆум-нӆ тыӆӑщ мӑр хўӆ веӆ­ӆўв. Щӑта ев, сорт па мевты веӆӆы. Веӆум хўӆ мўӊ суӆыӆўв, тӑӆ пурайн щит ӆєӆўв, щитн вў­ӆыӆўв ӆапӑт­ӆўв, щӑӆта ампӑта кавӑрт­ӆўв.  

Ма ӑӊкєм-ащєм пиӆа вәнт шушийн вәӆ­ӆум. Ащєм нємӆ Андрей Николаевич Аликов, ӑӊ­кєм – Светлана Ниписовна. Ма нивӑӆмит класс ет­шуптӑсум, Касум вошн вәнӆтыйӆӆум, ин­тер­натн вәӆӆум. Вәнт шу­шєм мос­ман тӑйӆєм. Итәх пурайн мўӊ Вўтвоша ӊ­хийӆӆўв. Вўӆы тащ тӑйӆўв. Тӑӆ пурайн мўӊ «Буран» нємпи тўтӑӊ хопн вўӆэт ӆавӑӆты ӊхӆўв.  Ӆўӊ пу­райн ӆыв юхи ӑкумӆӑт, вантэ, вәнтӑн шєӊк ар пєӆӊа-нямӑӆт па пирум. Юӆн мўӊ ӆывеӆа пәсӑӊ вєрӆўв. Ма ӑӊкєма нянь вєрты нётӆум, нянь шум вєрӆум, щӑӆта кәра нянь омӑсӆум.