Хӑнты мир моньщӑт-путрӑт - хантыйские сказки, рассказы

Увӑс вўӆы – хурамӑӊ войе, ӆўв пєӆэӆа хўв мӑр әмӑщ вантты. Кантеров хот пўӊӑӆн нӛрумн вўӆыӆаӆ веӆщи єтум па хӑтӆ пєӆы таӆӑсты ванши турн ӆєрӑт ӆєӆӑт. Па йис пура вўш эвӑӆт щи хурамӑӊ войт кўтн питы, нуви, хупшат ӆыӆӑӊ похлӑт сєма питӆӑт – щит ӆыв пушхиеӆаӆ. Вўӆы омӑсты пура шиваӆӑты ёх, аӆпа, ма итєма и нумӑсн вәӆӆӑт: щит мєт хурамӑӊ пура, хур иты пура. 

(Тӑм путӑр оӆӑӊ шәп «Хӑнты ясӑӊ» газета 19-мит номерн ӆўӊтаты!)

Вәлӑкщен хўв веӆпӑсӆуман вәс, веӆпӑс вєр ӆўв ма вәсӆэ. Тӑм йисн веӆпӑс хә шимӆа йис, веӆпӑс вой па вәшӑс. Вәлӑкщен Ас потты нувийн апщеӆ па пухӆ пиӆа вәнт кәртӑӆа юхтӑс. Пухӆ щи артӑн ртъяӊкєм оӆа йис, интернат эвӑӆт каникулая юхтӑс. Я, веӆпӑсӆӑты нумӑс щи тӑйсӑт. Тӑӆн хуты хўв, ӆєты нюхи мосӆ ӆэщӑтты. Вой павӑтты мосӆ. Вәнт хўват щи ӊхӆӑт вой пӑнт кӑншман. 

А. Н. Ачимов Угут вошн Сәрханӆ районӑн 1961-мит оӆн сєма питӑс. Ин ӆўв хотӑӊ ёхӆаӆ пиӆа Малый Юган юхан хонӑӊӑн «Ачимовы-1» нємуп ай вошн вәӆ. Вәӆтаӆ нәпӑт ӆўв иса пўш веӆпӑсӆӑс, 35 оӆ мӑр Яун-Ях община хуща. Няврємӆаӆ єнумсӑт, хиӆэӊа йис. Щит – путрӑӊ хӑннєхә, ӆўв мўӊ пиӆэва веӆпӑсӆаӆ оӆӑӊӑн путӑртӑс. Тәх путрӑт мўӊ тӑта щи хӑншӆӑӆўв.  

Мєт ар путӑр Андрей Нико­лае­вич кўрӑӊ войт па пўпет оӆӑӊӑн тӑйӆ. 

Йистєӆн хӑннєхә па хуят пєӆы вантмаӆн уша вєрӑс, муй щирн ма па тўӊа вәӆты мосӆ. Хӑнты мир хуща щимӑщ йис ясӑӊ шәпӑт тывсӑт. Щит хәнты хӑнты газетаевн хӑншман вәсӑт, ин ӆўӊтаты!

«Хӑнты ясӑӊ» газетаев ӆўӊӑтты ешӑк мирӆўв!
Ар оӆ юхӆы пєӆа мўӊ газетаев «Нх путӑр» рубрика єтӆийс. Щикєм м вєр! Ипўш хән Югра мўвев вуӆаӊ вєрӑт оӆӑӊӑн хӑншты?! Кашӑӊ хӑннєхә вәӆупсэӆ мӑр муӆты нх вєрӑт вәӆӆяӆӑт. Мєт ма питӆ, хән нын мўӊева щи нхты вєрӆӑн оӆӑӊӑн путрӑт китӆӑты ки, мўӊ имухты газетаевн хӑншӆӑӆўв. 
Щи пӑта, тынӑӊ шуши мирӆўв, әмӑщ па нхӑӊ путрӑт gazeta@khanty-yasang.ru электронной пәщтаева ӆавӑӆӆўв!

Кашӑӊ мир тарум па таксӑр хуят тӑйӆ. Катра йисн щимӑщ ёх оӆӑӊӑн мирев ар арисӑт, моньщ моньщсӑт. 

Ма ма нәмӆєм,
хән мўӊ кәртэва
васы пӑктӑт пиӆа
тухӑӆ тыйн юхтӑс
сыяӊ вещкат ясӑӊ:
– Ӆаӆь пӑрӑс!

Мӑрємум мир,
айӆ па вәнӆ,
шәкащум ёх:
ащиӆы, яйӆы ёх
кєна ӆаӆмӑс:
– Ӆаӆь пӑрӑс!

ма хәтӆӑс най,
хота юхтӑс уй.
Асн ӊкӑт рохӆӑт,
хутӊӑт әмща ўвӆӑт,
пӑӆӊӑт кўтн
әмща ӆоньщ хурпи
нуви тухӑӆӆаӆ ёвӑӆман
мира тәӆӑт:
– Ӆаӆь пӑрӑс!

Ими хиӆы                                 
Тынщаӊ ӆысӑн                       
Хәӆум пєӆӊа питса.                 
Хәӆум хӑрщи пєӆӊа                
Әхӑӆа кирсӑӆэ.                         

Хәӆум тухӆӑӊ воен                
Нәмӑӆта щи тәӆы.                    
Войӆаӆ хӑрщатсӑӆэ,                  
Тухӆӑӊ хопа щэӆсэӆ.                  

Пирӑщ вурӊа ими
Йиӆуп нёӆӑӆ пӑстӑӆ,
Апрӑӊ ими хиӆы 
Кўвлӑӊ нёӆа щи ӆєӆ.

Вәнт пай пӑнӑн тәтӆ,
Щорӑс кўтпа питӆ, 
Вәнт пая вәӆмӑтӑӆ.

Ӛтьӛӽ мӛӽнӛ вәлтә ики Иӽлам пӓни ими Юхлым. Имӛкӛн вәллә­ӽән Куркив йоӽәнʼнә. Йоӽәнʼоӽ выхәлвәл Ваӽа, Ваӽ йоӽәнʼпа. Ос Ваӽ вы­хәлвәл Ӓс йоӽәнʼпа, Обь. Ньӛӈӄыит ӛԓԓӛ ваҷпа мӛнӽӛлт, онәлтәхәлатә. Имӛӽӛн вәлләӽән ӄыл­ӽалиннаты, Алӽәс. Алӽәс ӛй ал тәявәл. Ӛнтӛ төлә­хәвәл. Икилнӛ пӓни имил­нӛ йӛмӛ тәялы лӫӽӛт, тю­та пә йӛмӛки, йӛмӛ вәл­вәл. Төләхтәлнә кӧл ӛн­тӛ ӄолвәлт. Ӄои йӛм кӧл төләӽвәл, тю тәӽы йӛмӛ төӈәмтәтә.

Ăнписаен вән кәртӑн щємьяеӆ пиӆа вәс. Кӑт яй тӑйс, итӆ ўӊӑӆӆы вәс. Щитӊӑӆ тухӑӆпийн нӆ эви ӑӊкеӊӑӆ-ащеӊӑӆ тӑйсӑӊӑн, Ăнписаен апӑлнєӊӆаӆ. Нўшая ӑн вәсӑт, иса хот вой тӑйсӑт, әкрӑтэӆн арсыр ӆєтут єн­мӑӆсӑт. И нётты-рәпитты хә хотэӆн вәс, щитэӆ иса хута мосӑс, рәпитӑс. 

Ащеӆ веӆпӑсӆӑты пу­райн Кев пєлӑк эвӑӆт ву­хаӆь мўв пєӆа иса нюхӑс кӑншман ӊхӑс. Хотӆ тє­ӆӑӊ хот, ӆєтут муй пурмӑс иса тӑйсӑт. Ӛхӑтшӑк щит, вўшмащты хуят ӑн хән вәӆӆяӆ, мисӆаӆ, ӆовӆаӆ нух нрӑӆӑсыйт, колхоса вўсыйт.