Санкт-Петербург вошн ар оӆ мӑр «Просвещение» киникайт єсӑӆты тӑхи хуща ре­дактора па «Алмаз-Граф» издательства кәща нєӊа хӑнты ими Марина Афанасьевна Рачинская (Носкина) вәӆ. Тӑм ванӑн Москва вошн «Увӑс мир имет» вән мирхот пурайн мин вәйтантыйӆсумн па арсыр вєрӑт оӆӑӊӑн путӑртсумн.

Оӆӊӑӆн ӆўв путӑртӑс, хуты щи мирхота ӆўв «Совет Федерации» тӑ­хи ёхн вохсы. Ӆўв лупӑс:

- Ма «Алмаз-Граф» ки­никайт єсӑӆты тӑхи кә­щая вәӆӆум. Сыры мўӊ «Увӑс мўв тўр сый» нємпи кӑсупсы вєрийӆсўв. Щи кӑсупсыя китум путрӑт ӆў­ӊӑтсўв, мєт м путрӑт пи­рийӆсўв. Щӑӆта «Голос Се­вера» киника ӆэщӑтсўв па єсӑӆсўв. Щирн, аӆпа, щи мирхота вохсыюм. Тӑта ма шуши мир ясӊӑт оӆӑӊӑн вєрум секцияя ӊхсум. Щӑта әмӑщ вєрӑт оӆӑӊӑн нєпекӑт хәӆсум. Россия мў­вев просвещения министр ӆӑӊкӑр нє Ольга Павлов­на Колударова путӑртӑс, Россия мўвев хўваттыйн иса вошӑтн, кәртӑтн ар­сыр мир хуятăт и хурасупа, и щирн вәнӆтӑӆыйт. 2023-мит оӆн вўӆы ӆавӑӆты ёх ай няврємӆаӆ кочевой группайт вєрты щира ху­ӆыева мосты нєпекӑт ӆэ­щӑтсыйт. 
Щирн интӑм иса няв­рємӑт ма вәнӆтыйӆ­ты щир тӑйӆӑт. Ӆўв ясӑӊ­ӆаӆ щирн, мӑнум оӆн Россия мўвев хўваттыйн хәс щурӑс няврєм 25 рәт ясӑӊ вәнӆтӑӆӑт. Ӆўв лупӑс, няврємӑт рәт ясӑӊа вәнӆтӑты пӑта мосты ки­никайт ӆэщӑтӆыйт па єсӑӆӆыйт, вәнӆтӑты хуятӑт пӑта ищи мосты програм­ма нєпекӑт вєрӆыйт. 

Ӆўв ясӑӊӆаӆ щирн, хӑн­ты ясӑӊ федеральной перечень нєпек хущи хӑншман вәӆ. Тәп ма лупты ӆӑӊхаӆум, щӑта тәп ӆорвош путруп­сы вәӆ, касум, сәрханӆ па ваховской путрупсэт ин вәнты щи нєпека ӑн хӑнш­сыйт. 

Ямал мўвн нӛ­румн вәӆты юрн мир ясӑӊ ищи федеральной перечня ӆуӊӑс, ӆыв пӑтэӆа мосты киникайт єсӑӆсыйт. Тәп Югра хущи вәӆты вәнтӑӊ юрнӑт ин вәнты мосты киникайт ӑн тӑйӆӑт. Әмӑщ хәӆӑнтты вәс, хуты кәща ёхӆўв увӑс мир ясӊӑт оӆӑ­ӊӑн нәмӑсӆӑт. Министр ӆӑӊкӑр нє лупӑс, хуты Рос­сия кәща Владимир Путин увӑс мир ясӊӑт еӆӆы тәты нумӑс тӑйӆ, щит шєӊк м. Ма щирємн, щи киникайт єсӑӆты щира аршӑк вух мӑты мосӆ.

Марина Афанасьевна ясӑӊӆаӆ щирн, хӑнты ясӑӊ касум ёх путрупсы хўват интӑм учебникӑт ӑн єсӑӆӆыйт, вантэ, хӑнты алфавит ин вәнты кәща ёхн ӑн вўсы. Щи оӆӑӊӑн ӆўв лупӑс:

- Ма щирємн, вән мирхот вєрты мосӆ, ӆәӆн щӑта ар хӑнты хуят иха ат ӑк­тӑщийӆсӑт па щи вєр оӆӑ­ӊӑн ат путӑртсӑт. Интӑм Ханты-Мансийской округ хущи хӑнты ясӑӊ әхтыйн нємасыя комиссия ёх рә­питӆӑт, тәп щӑта хуӆыева хуятӑт йиӆуп алфавит вєр­ты ӆӑӊхаӆӑт, кӑт хуят тәп катра алфавит пиӆа рә­питӆӑӊӑн. Ма щирємн, щи комиссияя катра ал­фавит әхтыйн кӑпӑрты аршӑк хуятӑт ат ӆуӊсӑт, и пєлӑк хуятӑт – йиӆуп ал­фавит пиӆа, па пєлӑк хуя­тӑт – катра алфавит пи­ӆа. Щиты вєрты мосӆ, ӆәӆн кашӑӊ хуят ӆўв ясӊӑӆ луп­ты ат вєритӑс. Тәп щи пийн хӑнты алфавит вўты щир вәӆ.

Тынӑӊ хӑнты хуятӑт, мўӊ «Хӑнты ясӑӊ» газетаевн катра алфавитн хӑншӆўв. Ин нынана Р. Гамзатовӑн хӑншум рәт ясӑӊ оӆӑӊӑн ай путӑр шәп йиӆуп хӑн­ты алфавит щирн хӑнш­ӆум, щи путӑр тӑм ванӑн диктант щирн хӑнты хуятӑт хӑншсӑт. Ӆўӊтаты:

- Ма рөт йасӊєм! Нӑӊ ма тащєм, арсәр мөшәт эвӑӆт пуртөнєм. Ма сӑмємән ар ар, ма тўрсый тӑйӆәм. Щи тўрсыйєм – щит нӑӊ, ма рөт йасӊєм.

Нӑӊ ма йошєм вўйман ай пух иты мӑнєм вөн вөӆәпсыйа, хӑннєхуйатә­та төтьљәсән, па ма ӆы­вэ­ӆа рөт мўвєм оӆәӊән пу­тәртӆәм. Нӑӊ мӑнєм вөн хӑннєхөйа ванамәсэн, ӆўв нємәӆ – вуӆаӊ рўщ йасәӊ. Ӆўв ищи ма пӑтєма рөта йис, ӆўв па йошєм вўйман арсәр па хон пєләк мўвәта төтьљәс.

Ма мирєм, кашәӊ ма киникайєм кӑт ӑӊки тӑйәӆ. Оӆәӊмит ӑӊки – рөт мўв. Тӑта ма сєма питсәм, тӑта ма вэӆщи рөт йасӊєм хөӆ­сәм, вөнәӆтыйәӆсәм, па ӆўв ӆыпєма па вўрєма ӆуӊәс. Тӑта ма оӆәӊмит пўш рөт арӆам хөӆсәм па оӆәӊ ар арисәм. Тӑта ма вэӆщи йиӊк па њањ єпәӆ вөйәтсәм. Муй­кєм арат пӑсты кэв хўват хөӊ­хийәӆсәм па мөш­мәӆ­сыйәм, төп рөт мўвєм йиӊкән па турнән њуӆәм­ӆам йӑмәӆсыйәт. 

Щи путӑр тӑм газетайн хәтмит ӆопӑсн катра хӑн­ты алфавит щирн хӑнш­сўв. Тӑм кӑт щирн хӑн­шум путӑрӊӑн нын, тынӑӊ хӑнты хуятӑт, вантаты, нәмӑсаты па пирияты, муйсӑр алфавит щирн мўӊ еӆӆы хӑншты питӆўв, муйсӑр алфавит щирн няврємӑт пӑта вәнӆтӑты киникайт еӆӆы єсӑӆты питӆыйт.

Путӑр хӑншӑс: 
Надежда Рагимова