Ёмвошн «Торум Маа» йис пурмӑсӑт шави­ты па ванӆтӑты музей хуща лыпӑт тыӆӑщ оӆӑӊмит хӑтӆӑн – Мўвтєӆ мир няврємӑт ӆа­вӑӆты хӑтӆӑн – «Вўрщӑк хӑтӆ» вєрӑнтса. Тӑмӑщ мӑӊхӑтӆ Кондинской мўвн вәӆум вухаӆь ёх вўрщӑк имие пӑта, няврємӑт па хотӑӊ ёхӆаӆ пӑта кашӑӊ оӆ вєрӑнтыйӆсӑт. Щи мўвн щит вән мӑӊхӑтӆ вәс. Щи хӑтӆ пийн, йис ёх щирн, увӑс мўва хошум рўв щи юхӑтӆ, нуви хӑтӆӑт, нуви атӑт щи юхӑтӆӑт.

Тӑм оӆн щи мӑӊхӑтӆ 17-мит пўш «Торум Маа» музей хуща вєрӑнтса. Мӑнум оӆӑтн тӑм мӑӊхӑтӆ ёхӆўвн вєра вана вўсы, па кашӑӊ оӆ Ёмвош мирев щи хӑтӆӑн тыв юхтыйӆты питсӑт. Тыв юхтыйӆӆӑт щи хуятӑт, мӑта ёха увӑс мирев йис вєрӑт әмӑщ уша вєрты. 
Кашӑӊ оӆ тӑм мӑӊхӑтӆ «Хӑтӆ» нємпи Ас-угорской театр хуща рәпитты ёхн оӆӊитӆа. Ӆыв вўрщӑк оӆӑ­ӊӑн ванӆтупсы вєрман тӑйӆӑт − йис ёх ясӑӊ щирн, щи войе ӆўӊа йиты пурайн мўӊ мўвева юхӑтӆ. Йис мӑӊ вєрӑт щирн, вўрщӑк – щимӑщ митра тӑйты вой, ӆўв хўв шойтӑӆн ӊ­кӑт шўкатты вой. Хән вўр­щӑк ими Морты мўв эвӑӆт юхӑтӆ, имухты юхан ӊкӑт, ӆор ӊкӑт шойтӑӆн сєӊк­ты оӆӊитӆӑӆэ, щирн увӑс мўва ӆўӊ щи юхӑтӆ.

- Вўрщӑк мӑӊхӑтӆ ин щи пӑта вєрӆа, ӆәӆн няврємӑта па вән ёха ванӆтӑты, муй вўрн йис кондинской вухаӆь ёх ӆўӊ хӑтӆӑт ӆавӆӑсман вәсӑт. «Хӑтӆ» нємпи Ас-угорской театр ёх вўрщӑк войе оӆӑӊӑн тӑм оӆ ищи ванӆтупсы вєрӑнтсӑт. Щи ванӆтупсыйн ванӆтӑсы па путӑртсы йис моньщ, муй вўрн вўрщӑк ӆор ӊкӑт шойтӑӆн сєӊкӑӆ. Мўвтєӆ няврємӑт ӆавӑӆты хӑтӆӑн «Торум Маа» музей хуща няврємӑт пӑта сыр-сыр ущхўӆь вєрӑт ӆэщӑтман вәсӑт, щит шўкщӑты, кӑсты па па арсыр әмӑщ тӑхет. Кашӑӊ ӆэщӑтум хӑрн хӑнты па вухаӆь мирев оӆӑӊӑн путӑр мӑнӑс. Щив юхтум няврємӑт мўӊ увӑс мирев йис вәӆупсы ат вәӆэӆ, – путӑртӑс «Торум Маа» йис пурмӑс шавиты па ванӆтӑты музей хуща кәщая вәӆты ими Елена Федотова.

Вўрщӑк мӑӊхӑтӆ – иса ёха мәстум мӑӊхӑтӆ, щи пӑта «Торум Маа» му­зей хуща ин кашӑӊ оӆ вє­рӑнтӆа. Щи тухӆӑӊ войе ар тӑхетн вәӆты хӑнты па вухаӆь миревн ищи вана тӑйӆа. Ар мўв миревн ис тәты воя аӆьщӑсы па ёш хуща явӑтман вєрӑнтса.
Тӑм оӆ арсыр мастер-классат вәсӑт, муй тӑхетн няврємӑт арсыр пурмӑсӑт вєрӑнтсӑт. Щӑӆта па юнт­ты хӑрӑт хуща сыр-сыр ванӆтупсэт вәсӑт. Щит ищи няврємӑт пӑта вєрум хӑрӑт, йис хӑнты па вухаӆь мирев шўкщӑты тӑхета, йис путрӑта-моньщӑта хущты пӑта вєрты утӑт. Тӑмӑщ тӑхет мухты йиӆпа єнумты няврємӑт йис вәӆупсы уша щи вєрӆӑт.

Ар хуятэва әмӑщ хә­ӆӑнтты вәс, муй вўрн хӑн­ты па вухаӆь мирев няв­рєм єнмӑӆтӑсӑт. «Торум Маа» музейн рәпитты ими Раиса Решетникова путӑртӑс няврєм вәӆтăты онтуп оӆӑӊӑн па муй вўрн щи онтупн ай няврєм тӑйса, муйсӑр пищӑт йис ёх тӑйсат.

- Мўӊ няврємӑта ванӆ­тӑӆўв, муй вўрн йисн онтуп вєрӑнтса, муй щив пуныйӆса. Онтупӑӊ няврє­ма мєт мосты ут − щит х эвӑӆт вәшумты вәтлуп па поӆт х, щитӆӑн йиӊк ма вўӆӑт. Хән вәтлупӑт па поӆтӑт йиӊка йиӆӑт, щирн ӆыв ма пәсӆайт па сорӑӆтӑӆыйт. Щи пийн па щи, йиӆпа онтупа пунӆайт. Щитӑт хуты тӑм йис няврємӑт подгузникӑт хураспет, тәп вәнт мўвев мӑты пурмӑсӑт, вәнтӑн ӑкӑтты утӑт, − путӑртӑс Раиса Решетникова. 

Щӑӆта ищи имев пур­тән щира тӑюм утӑт оӆӑ­ӊӑн ясӑӊ тӑйс. Па путӑртӑс, муйсӑр арсыр пищӑт хӑнты мирев няврєм єнмӑӆтӑты мӑрн тӑйсӑт. Щӑӆта па ӆўв няврємӑта ванӆтӑс, муй вўрн вәтлупн ёшӑт мәӊхӆайт, муй вўрн анӑт-сәнӑт мәӊхӆайт. Щӑӆта па онтупа вєрӑнтты хӑншет оӆӑӊӑн путӑр мӑнӑс. Раи­са Германовна ясӑӊӑн, щимӑщ хӑншет и щирн − щит онтупа вєрты хурамӑт. Кимӑт щиреӆн па – щит няврєм ӆавӆӑсӆӑты утӑт.

Тӑӆаӊ хӑтӆ мӑр мӑӊ хӑтӆа юхтум мирев пӑта арсыр мастер-классӑт па юнтты хӑрӑт вєрӑнтсайт. Тӑта вәӆум мӑрн няврємӑт пăнӑн тәты щира муӆты ай пурмӑсыет кана вєр­сӑт. Щи пурмӑсӑт иса тӑм хӑтӆэв вєрӑт оӆӑӊӑн: няв­рєм ӆавӆӑсӆӑты пӑта ёша йирты сӑк кӑрӑт, нєпекн вўрщӑк хурӑт хӑншсӑт па арсыр утӑт вєрсӑт. Хән хӑншет оӆӑӊӑн путӑр мӑ­нӑс, щирн па ӆыв хӑнты па вухаӆь мирев хӑншет, тӑм йис аквагрим пищӑт мухтыйн ӆыв ёшӆаӆа вє­рӑнтсӑт. Щи тӑхийн няв­рємӑта вєра әмӑщ вәс. Ӆыв сыр-сыр увӑс мирев хӑншет хӑншийӆсӑт, тәх щос па щи посн кан хӑн­шет вєрӑнтсӑт. Щата рә­питум мӑрн музей хуща рәпитты ёх путӑртсӑт, муй тӑхета па муй пӑта щимӑщ хӑншет йис увӑс миревн вєрӑнтсайт.
Щӑӆта па хәхӑтьӆяты, навӑрты каш тӑйты няв­рємӑт ӆыв ӛрӆаӆ па та­румӆаӆ кӑсты тӑхетн ванӆ­тӑсӑт. Тӑм ёхӆўва ӛхӑӆ ёша вўты па нёӆӑт єсӑӆты мєт әмӑщ вәс. Щӑӆта па әхӑӆ єӆты навӑрсӑт, омӑсман ӛр таӆсӑт па этно-стартӑтн хәхӑтьӆясӑт.

Няврємӑт пӑта вєрум вўрщӑк нємуп мӑӊхӑтӆэн юкан щирӆ − щит иса увӑс мирев щира ӆэщӑтум шўкщӑты муй па юнтты хӑ­рӑт. Тӑта няврємӑт и щи­реӆн кутӆӑӆн кӑссӑт, кимӑт щиреӆн па йис вєрӑт уша вєрсӑт.
Мастер-классӑтн рәпи­тум пӑта па кӑсты хӑрӑтн кӑсум пӑта няврємӑт нє­мӑсыя щи пӑта вєрум посӑтн мийӆясыйт. Щи посӑт ӆыв ӛхӑт арсыр мавӑта па єпӆӑӊ ӆєтута пєлӑтты пищ тӑйсӑт. Аӆ­па, щит пӑта иса тӑхетн няврємӑт әмща па кӑш тӑйман шўкщӑсӑт, юнтсӑт, кӑссӑт, па щит пӑта мӑӊ­хӑтӆ вєра ма мӑнӑс. 
мӑӊхӑтӆ ӆэщӑтум ёх­ӆўв ясӑӊӑн, па и әмӑщ вєр тӑм мӑӊхӑтӆӑн вәс − мир вәӆты хӑра нємӑсыя вўрщӑк юхтыӆӑс. Йис ёх ясӑӊӑн, щит нємӑсыя пос – тӑӆаӊ оӆ мӑр тӑта вәӆум няврємӑт па ӆыв хотӑӊ ёхӆӑӆ вәӆупсэт уяӊа-пищӑӊа мӑнӆӑт. 
Вўрщӑк мӑӊхӑтӆ – тәрмев лўӊ пєӆа кєрӆӑт­ты оӆӑӊ хӑтӆэв – вєра ма мӑнӑс. Тӑта вош тєӆ мирев па мойӊа юхтум мирев иха ӑктӑщийӆсӑт. Няврємӑт па ӆыв пиӆаӆа юхтыӆум вән ёхӆўв тӑӆ­таса м нумӑсн, м сӑмн мӑнсӑт. 

Путӑр хӑншӑс: Пётр Айев