Увӑс мирева хӑшап – щит ушӑӊ па мосты пурмӑс. Нєпека нух хӑншум хӑнты йис путрӑтн Вән мӑӊ йиӊк вәӆум пурайн шуши мир нємасыя хӑшапӑт ёнтмеӆ. Щиты «Тэк кәрт тыюм пура» йис путӑрн хӑншман, щимӑщ хӑшапӑт кӑры хўӆ сўх эӆты ёнтман вәсӑт. Ӆапӑт пўш нурыюм пур щимӑщ хӑшапӑтн таӆсайт, ӆәӆн хӑннєхуятӑт Вән мӑӊ йиӊк пу­райн арсыр йиӊк иӆпи нух єтты войт эӆты сайӆты.

Сәрханӆ хӑнтыӆӑв йис путӑрӆаӆ хўватн «Легенда о Слопцовой речке» Касум Най щӑта Юган най-вәртӑӆ хущи вәӆ­маӆ па хән щӑӆта йира мӑнты питмаӆн хӑшапӆ пӑнӑн вўсӆэ. Мӑнты ӛшӑӆн па атӆа йиты пурайн хӑ­шапӆ уӆты щира нух йи­рыйӆысӑӆэ.

Хӑнты мир йис монь­щӑтн Пурнє имен хӑшап ищи тӑймаӆ. Ими хиӆы юх­тум пурайн Пурнє имен кӑт эвеӊӑӆаӆ хӑшап сая хӑнмӑсӊӑн, тәп Ими хиӆыйн щӑта па вәйт­сайӊӑн.

Учёной ёх Артур Кан­нисто, Зоя Соколова, На­дежда Лукина, Аркадий Бауло, Евдокия Ром­бан­деева нумсӑӊ нєпекӑт хӑ­шап оӆӑӊӑн па хӑншсӑт.
Надежда Лукина ястӑӆ, мӑтты хәньӆ пєлӑк хӑн­тэт хӑшап ёнттэӆ пурайн арсыр хӑншӑӊ щӑшкан сух ёнтты щира вўӆӑт. И хураспи сух эӆты ёнтты нє, мӑтты, сємӆы питӆ. 
Тӑм йисн ёх хӑшап иса марля сух эӆты ёнтты питсӑт.
Шуши мирев хущи вәт­ща хӑшапӑт ӑӊкиӆаӆа-ащиӆаӆа, эвиӆаӆа, пухӆаӆа, пирӑщ вән хуятӆаӆа иса кана ёнтӆайт. 
Хӑшапӑт вўӆы хотн вәӆ­ты ёх, веӆпӑсӆӑты ёх па турн вєрты пурайн иса пӑнӑн тӑйӆайт.
Турн хӑра мӑнтэӆ пу­райн ай няврємӑӊ хуятӑт няврємӆаӆ вўраӊӑн хӑшап хӑтӆ сая йирӆыӆэӆ. 
Имєӊӑн-икєӊӑн ха мӑнтэӆ пурайн хӑшапн мой­ӆӑӆайӊӑн. Тәп хӑшап ӆыпийн имеӆ ухшамӆ єӊхӑӆ, щӑта ӑнт мӑӆӑӆ. 
Вән хуятӑт путӑртӆӑт, мӑтты катра пурайн, имеӆ муй икеӆ ӑнтәма йиты артӑн, ӆын хӑшапн хў­ваттаӆн кӑтна мӑншăӆа. Хӑшап шӑнш пєлӑк икеӆ кана, па хӑшап вєнш пєлӑк имеӆ кана.

Хӑшапен нюр вәӆты хот иты, кашӑӊ пєлӑкӆаӆ тӑмиты айӆӆайт: 

- Хӑшап ӆаӊаӆ тӑйӆ.
- Хӑшап усум оӆӑӊ тӑйӆ. 
- Хӑшап ёнтты пурайн усум оӆăӊӑӆ хурамӑӊ сухн ёнтӆа.
- Хӑшап кўрнӑт оӆӑӊ тӑйӆ.

Хӑшап вєнш тӑйӆ. Щит арсыр хурамӑӊ сух пєлкӑт ха ёнтӆайт, хурамӑӊа ӆәӆн ат вәс.
Хӑшап шӑнш пєлӑк тӑйӆ. Щит и хурасуп сух эӆты тӑӆаӊ тєӆн ёнтӆа.
Хӑшап ӆўӊк, щәӊ тӑйӆ. Тый ёнтты щира ищи арсыр хурасуп сух вўӆа.

Хӑшап кўр тӑйӆ. Хӑшап кўр ёнтты щира атэӆт сух пєлкӑт вуӆайт, иха хўваттыйн ёнтӆайт. Па щӑӆта хӑшапен иӆтайӆ иӆӆы ӊтая оӆӆа. Уӆты пурайн уӆтӑхия иӆ кӑ­пӑлӆа, ӆәӆн пєӆӊа аӆ ӆуӊӑс.
Вән хуятӆӑв ясӑӊ хў­ватн, мӑтты хӑшап кўра катра рнас иӆтайт ёнты­ӆысайт, ӆәӆн хӑшап кўр ӆавӑрташӑк ат вәс. 
Хӑшап кӑт оӆӑӊ эӆты нух йирты щира нємасыя  хӑшап хн вєрӆа. Вўӆєӊ ёхӆӑн хущи хӑшапӑт щәӊ­ӆаӆ ӑӆ кеӆн нух йир­ӆайт. 
Нух киӆты пурайн хӑ­шап и оӆӊӑӆ иӆ єсӑӆӆа, ӆәӆн нємӑӆт сємсай ут щий аӆ ӆуӊӑӆ. Хӑшап ӑн мос­ты пурайн тўӊа-щирӑӊа ювӑртӆа па хот ӆаӊаӆн муй па ӆупасн шавиман тӑйӆа. Тӑм йисн хӑшап ёнтты пи­щӑт юрємӑты питсайт. 
Щирн йис пурмӑсӑт ша­виты «Торум Маа» му­зей хущи нємасыя вє­рӑнтты хӑрӑт вєрыӆысӑт. Тәняӆ ай кєр тови тыӆӑщн ёх ăктӑщийӆсӑт меньнє хӑшап ёнтты щира. Щи пурайн Галина Курганова (Новьюхова), Тэк кәртӑӊ нє, ёх вәнӆтӑты щира юхтыӆӑс. Тӑм вєрăнтты хӑрн ар хуят вәнӆтыйӆты щира юхтыйӆсӑт. Щит Тамара Молданова Кы­шик кәрт эӆты, Елизавета Исалеева, Ольга Отшамова, Вика Отшамова Ёмвош эӆты, Надежда Катрычева (Миляхова) Тэк кәрт эӆты, Зоя Тарлина (Гындышева) Касум кәрт эӆты па па хуя­тӑт. Нӆ хӑтӆ мӑр мень­нє хӑшапеӆ ёшн хӑнты щирн ёнтсэӆ.
Етшуптумеӆ пийн тӑм пурмӑс музея шавиты щи­ра вўса. 

Путӑр хӑншӑс: 
Наталья Краснопеева